Truyện tranh dành cho tuổi mới lớn nhiều cuốn có nội dung không lành mạnh.

(HNM) - Bài viết đăng trên báo Hànộimới số ra ngày 3-12 về truyện tranh (Nhật Bản) dành cho tuổi mới lớn "Hay xứ người, có tốt với ta?", đă được nhiều ư kiến phản hồi tích cực, chia sẻ đối với vấn đề được nêu. Để cung cấp thêm cho bạn đọc những thông tin nhiều chiều về truyện tranh (Nhật Bản) nói chung, bài viết này xin tiếp tục nêu ư kiến của những người làm xuất bản, bạn đọc nhiều lứa tuổi… về vấn đề này.

Manga và văn hóa đọc truyện tranh

Manga được xem là một từ đặc biệt để chỉ riêng truyện tranh xuất xứ từ Nhật Bản. Lịch sử manga bắt đầu từ thế kỷ thứ VI và phát triển liên tục cho đến nay, không chỉ có giá trị giải trí mà c̣n có vị trí trong lịch sử mỹ thuật của Nhật Bản.

Và người Nhật, trước khi thưởng thức manga đều biết rơ rằng truyện này dành cho đối tượng nào, shounen (con trai), shoujo (con gái), domodo (trẻ em), seinen (thanh niên), hay chi tiết hơn như dành cho người lớn (chủ yếu  phụ nữ), hoặc dành cho người lớn (chủ yếu về t́nh dục), thậm chí có truyện dành cho cả người đồng tính… Cách đọc manga cũng theo lối riêng, từ trái qua phải, có thứ tự, vị trí…

Rơ ràng manga chở theo nó những vấn đề về văn hóa xă hội, văn hóa đọc, trong đó sự chuẩn bị tâm lư, kiến thức của người đọc là rất quan trọng. Trong khi đó, những bộ truyện dịch và phát hành tại Việt Nam với nội dung và h́nh ảnh nude, bạo lực…  có vẻ như lại đơn thuần chỉ phát huy ở khía cạnh hấp dẫn, thu hút tuổi mới lớn. Dường như cả về phía các nhà quản lư, các đơn vị làm sách, thậm chí cả giới truyền thông đều thiếu một sự hướng dẫn, giải thích, định hướng rơ ràng đối với việc xuất bản, phát hành, thưởng thức truyện tranh Nhật Bản nói riêng và truyện tranh dịch từ nước ngoài nói chung.

Chơi vơi trong xuất bản, quản lư, thưởng thức

Một cán bộ xuất bản cho biết: Gia nhập sân chơi xuất bản quốc tế, đối tác yêu cầu khi dịch phải bảo đảm tính toàn vẹn của tác phẩm. Mà bản quyền cho NXB của ḿnh cũng có thời hạn, chứ không phải "mua đứt bán đoạn". V́ lúng túng trong việc thương lượng điều chỉnh, cắt bỏ đoạn này, h́nh nọ cho nên nhiều NXB mua bản quyền một bộ truyện tranh xong có khi xếp đó không ra được sách. Biên tập viên ở một NXB khác cũng nói: Một số NXB của Nhật Bản như Shueisha duyệt rất kỹ, cả bản dịch, thậm chí sau khi in mà không ổn họ yêu cầu in lại đúng bản đă duyệt.

Mua bản quyền đă lúng túng, nhưng sau khi in và phát hành cũng xảy ra nhiều vấn đề khiến người đọc băn khoăn, thậm chí bức xúc. Đầu tiên là truyện tranh đọc ngược, không theo truyền thống của ta là từ trái qua phải… mà ngược lại. Hànộimới đă có lần nêu vấn đề này: các NXB giải thích là v́ "bản quyền" và ư kiến của nhà nghiên cứu Nguyễn Vinh Phúc, nhà văn hóa Hữu Ngọc cho rằng: Đây là vấn đề văn hóa đọc thời hội nhập, chỉ là h́nh thức, quan trọng nhất vẫn là nội dung.

Nhưng mới đây, công chúng lại ồn ào v́ nội dung truyện tranh cũng có nhiều vấn đề quá: bạo lực từ đầu đến cuối truyện, nhiều h́nh ảnh nude, sexy… Trước hết, phải nói rằng để nhiều h́nh ảnh hở hang, nude, bạo lực… rơ ràng có tác động xấu tới tâm lư giới trẻ, nhất là trong khi ta chưa có thói quen xem phim, đọc truyện theo hướng dẫn độ tuổi, đối tượng. Nhiều bộ truyện mà ngay cả người làm sách cũng thấy "kinh hoàng" v́ "vô số cảnh nude và sex". 

Theo một bạn trẻ trong giới manga: "Có tiếng Anh th́ đọc trên mạng đầy đủ hơn, v́ nhiều bộ dịch chưa chuẩn lại bị cắt gần hết những h́nh ảnh được coi là nhạy cảm". Lại thêm một kênh truyện tranh nước ngoài rất "mở", thiếu hướng dẫn, xử lư. Trong khi đó, các NXB nhiều khi mải đuổi theo khách hàng tuổi mới lớn cũng quên mất vai tṛ giáo dục của ḿnh.

Hiện nay, cả nước có 7 NXB Trung ương và 8 NXB địa phương xuất bản truyện tranh. Trong số này, một số NXB đă phát hành một số truyện tranh dài tập của nước ngoài có nội dung không phù hợp với lứa tuổi thanh, thiếu niên nhưng lại "không nộp lưu chiểu", nên khi được phản ánh th́ mọi xử lư của Cục Xuất bản ít nhiều đă chậm chân. Bên cạnh đó, với truyện tranh nhiều tập, chỉ những tập nào đă ra, nộp lưu chiểu tại Cục Xuất bản th́ cán bộ xuất bản mới được phép "thẩm" nội dung. USHIO và TORA cũng vậy, mới đang ra đến tập 18, việc xử lư đang được xem xét, và chỉ căn cứ trên những tập đă phát hành…

Hiện việc đăng kư xuất bản truyện tranh dịch của nước ngoài  đang tạm dừng để các NXB kiểm tra, rà soát lại toàn bộ nội dung theo văn bản của Bộ Thông tin và Truyền thông (22-9-2008). Các NXB phải có trách nhiệm thực hiện đúng quyết định này. C̣n những bộ truyện nào đă xuất bản trước thời điểm văn bản của Bộ nêu mà có "vấn đề" th́ sẽ phải xác định mức độ để xử lư thích hợp. Bộ TT và TT, Cục Xuất bản đang làm việc với các NXB trên toàn quốc nhằm đánh giá về tổ chức, năng lực các NXB. Thiết nghĩ, đây là dịp để các NXB có ư kiến về vấn đề hướng dẫn xuất bản truyện tranh, đặc biệt là truyện tranh Nhật Bản.

Lành mạnh hóa thị trường truyện tranh

Trao đổi với PV Hànộimới nhân Triển lăm sách Trung Quốc tại Việt Nam, ông Hoàng Quốc Khánh, Phó Giám đốc NXB Thiếu nhi Hồ Nam (Trung Quốc) cho biết: Truyện tranh Nhật Bản đă đạt tŕnh độ cao về nghệ thuật, có thị trường lớn ở nhiều nước trên thế giới. Tuy nhiên, truyện tranh của Nhật cũng rất "mở" và nhiều nội dung, h́nh ảnh không phù hợp với người đọc Trung Quốc. NXB Thiếu nhi Hồ Nam mua bản quyền truyện tranh của Nhật Bản không nhiều, một phần v́ truyện tranh khai thác đề tài lịch sử của Trung Quốc hiện đang phát triển mạnh.

Cũng tại Triển lăm sách Trung Quốc, ông Trần Đại Thắng, Giám đốc Công ty cổ phần Văn hóa Đông A (đơn vị kư bản quyền dịch sách thiếu nhi Trung Quốc) cũng chia sẻ: Mặc dù nhiều bộ truyện tranh dịch nước ngoài hiện nay gây phản ứng xấu với người đọc, song không v́ thế ta quay lưng với truyện tranh. Lúc này, chúng ta cần xuất bản những bộ truyện tranh nước ngoài hay, nội dung lành mạnh.

Hy vọng những ư kiến trên sẽ góp phần giúp các nhà quản lư, người làm sách có cái nh́n đúng đắn, kịp thời tạo hành lang pháp lư đối với việc xuất bản truyện tranh dịch từ nước ngoài.

Hải Giang